5. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Senaryo 2 Soruları ve Cevapları

Bir öğrenci Ay'ın hareketleriyle ilgili şu verileri kaydetmiştir.

Aylin “Dünya'dan Ay'ın hep aynı yüzünü görüyoruz. Demek ki Ay kendi etrafında hiç dönmüyor.” demiştir.

a) Aylin'in çıkarımı doğru mudur? Tablodaki verileri kullanarak açıklayınız.

b) Dönme ve dolanma hareketlerinin farkını Ay örneğiyle açıklayınız.

c) Bir sınıf arkadaşınızla bu durumu nasıl canlandırabileceğinizi kısaca anlatınız.

Bir öğrenci, kaynaklardan Ay ile ilgili aşağıdaki verileri toplamıştır.

a) Astronotların Ay'da özel giysi kullanmak zorunda olmasının iki nedenini tablodaki verilere dayanarak yazınız.

b) Astronotların Ay yüzeyindeki ayak izlerinin çok uzun süre bozulmadan kalabilmesinin nedenini verilerden çıkarım yaparak açıklayınız.

c) Ay kendi ışığını üretmediği hâlde geceleri neden parlak görünür?

Ece, Ay gözlem günlüğüne şunları yazmıştır:

Ece, gözlemine devam etmek istemektedir. Ana evreler arasında yaklaşık 7 gün, aynı evrenin tekrarı arasında yaklaşık 29,5 gün geçtiğini öğrenmiştir.

a) Dolunay'dan sonraki iki ana evreyi sırasıyla yazınız ve bu evrelerin yaklaşık tarihlerini bulunuz.

b) Bir sonraki Dolunay yaklaşık hangi tarihte görülür? İşleminizi gösteriniz.

c) Ece'nin gözlem günlüğüne dayanarak Ay'ın evrelerinin nasıl bir düzen izlediğini açıklayınız.

Merve, Ay'ın evrelerini açıklamak için şu modeli önermiştir: “Dünya'nın gölgesi Ay'ın üzerine düşer. Gölge, Ay'ın ne kadarını kaplarsa Ay o kadar karanlık görünür.”

Merve daha sonra iki yeni kanıt bulmuştur:

Kanıt 1: Uzaydan çekilen fotoğraflar, Ay'ın Güneş'e bakan yarısının her zaman aydınlık olduğunu göstermektedir.

Kanıt 2: İlk Dördün evresinde Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuda değildir; Dünya'nın gölgesi Ay'a düşmez.

a) Bu kanıtlar Merve'nin modelini neden desteklemez?

b) Merve modelini nasıl yenilemelidir? Evrelerin oluşumunu doğru biçimde açıklayınız.

Karanlık bir odada el feneri, beyaz bir top ve bir öğrenci kullanılarak Ay'ın evrelerini gösteren bir model hazırlanacaktır.

a) El feneri, top ve öğrencinin başı hangi gök cisimlerini temsil eder?

b) Öğrenci topu elinde tutarak kendi çevresinde dönerse topun aydınlık bölümünün görünümü neden değişir?

c) Yeni Ay ve Dolunay evrelerini göstermek için top, öğrenci ve el fenerine göre nereye konumlandırılmalıdır?

Sınıfta üç öğrenci Güneş, Dünya ve Ay'ı canlandırmaktadır. Öğretmen hareketleri izlemiş ve şu notu almıştır:

a) Canlandırmadaki hatayı belirleyiniz.

b) Modelin doğru olması için Ay rolündeki öğrencinin nasıl hareket etmesi gerektiğini açıklayınız.

c) Dünya'nın kendi etrafındaki dönme, Güneş etrafındaki dolanma ve Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketlerinin yaklaşık sürelerini yazınız.

Bir grup, Güneş, Dünya ve Ay'ın büyüklüklerini gösteren bir model hazırlayacaktır. Araştırmada şu bilgileri bulmuştur: Güneş'in çapı Dünya'nın çapının yaklaşık 109 katıdır. Dünya'nın çapı ise Ay'ın çapının yaklaşık 4 katıdır.

Gruptaki bir öğrenci şu modeli önermiştir: Güneş için çapı 24 cm olan top, Dünya için çapı 7 cm olan top, Ay için çapı 2 cm olan misket.

a) Güneş, Dünya ve Ay'ı hacimlerine göre büyükten küçüğe sıralayınız.

b) Önerilen modelin hangi bölümü bilimsel verilere uymamaktadır? Nedenini açıklayınız.

c) Dünya için çapı 4 cm olan bir top kullanılırsa Ay ve Güneş modellerinin çapı yaklaşık kaç cm olmalıdır? İşleminizi gösteriniz.